โครงการสืบสานภูมิปัญญาการเลี้ยงช้างของชาวกูยจังหวัดสุรินทร์

วันอังคาร ที่ 12 พฤษภาคม 2567 ณ บริเวณลานแสดงช้างโรงเรียนฝึกสอนควาญช้าง และช้างราชมงคลสุรินทร์ สำนักงานวิทยาเขตสุรินทร์ นายวสันต์ ชิงชนะ รองผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์ เป็นประธานในพิธีเปิดโครงการสืบสานภูมิปัญญาการเลี้ยงช้างของชาวกูยจังหวัดสุรินทร์ โดยมีคณะผู้บริหารมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสุรินทร์ คณะกรรมการจัดงานสืบสานภูมิปัญญาการเลี้ยงช้างของชาวกูยจังหวัดสุรินทร์ หัวหน้าส่วนราชการ เข้าร่วมฯ

การจัดกิจกรรมในครั้งนี้ เป็นความร่วมมือของภาคีเครือข่ายอนุรักษ์ช้าง ซึ่งประกอบด้วย มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสุรินทร์ มูลนิธิช้างแห่งประเทศไทย องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุรินทร์ และโครงการคชอาณาจักรจังหวัดสุรินทร์ องค์การสวนสัตว์แห่งประเทศไทย  ได้ร่วมมือกันอีกครั้งหนึ่ง ในการจัดกิจกรรมทางวิชาการเกี่ยวกับช้างในครั้งนี้ โดยที่ผ่านมาได้มีความร่วมมือครั้งแรก จัดกิจกรรม การประชุมสัมนาเชิงปฏิบัติการ การพัฒนาศักยภาพควาญช้างของประเทศไทย  เมื่อวันจันทร์ที่ 25 มีนาคม 2567 ณ มหาวิทยาลัย แห่งนี้  จากการจัดกิจกรรมร่วมกันในครั้งนั้น ได้เกิดความร่วมมือกันในทางวิชาการหลาย ๆ ด้าน  รวมทั้งกระผมได้เสนอต่อที่ประชุมสัมนาเชิงปฏิบัติการในครั้งนั้นว่า  ควรจะมีความร่วมมือกันจัดงานประชุมสัมนาทางวิชาการในช่วงเทศกาลงานช้างประจำปีของจังหวัดสุรินทร์  มูลนิธิช้างแห่งประเทศไทย จึงได้ประชุมหารือกับทางมหาวิทยาลัย  และได้เห็นชอบร่วมกันในการจัดกิจกรรมทางวิชาการ การประชุมสัมนาเชิงปฏิบัติการ สืบสานภูมิปัญญาการเลี้ยงช้างของชาวกูยจังหวัดสุรินทร์  ด้วยตระหนักเห็นว่า  ภูมิปัญญาการเลี้ยงช้างของชาวสุรินทร์ โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่เรียกว่า “ชาวกูย”   เป็นกลุ่มชนที่มีความรู้ ความสามารถ และความเชี่ยวชาญในการจับคล้องช้างป่า  มาฝึกฝนจนเชื่อง  และสามารถนำมาใช้งานได้   และเป็นกลุ่มชนเพียงกลุ่มเดียวที่มีอาชีพหลักคือ การจับคล้องช้าง  ซึ่งมีมาแต่สมัยโบราณ  ช้างที่จับได้จะนำมาแลกเปลี่ยนกับสินค้าต่าง ๆ เพื่อการดำรงชีพของชาวกูย   ชาวกูยจึงกลายเป็นต้นแบบของวิถีการอยู่ร่วมกันของคนกับช้าง  และเป็นต้นแบบสำคัญของภูมิปัญญาในการเลี้ยงช้าง ที่สืบทอดกันมาจนกลายเป็นวัฒนธรรมอันยิ่งใหญ่ของชาวกูย ที่เกี่ยวข้องกับช้าง  แต่ด้วยการแปลงทางทางด้านเศรษฐกิจ  สังคม และเทคโนโลยี ที่เข้ามามีบทบาทอย่างสูงต่อสังคม  ได้ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของคนกับช้าง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การมีกฎหมายห้ามจับช้างป่า   การปิดป่า  ได้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการคงอยู่ของภูมิปัญญาการเลี้ยงช้างของชาวสุรินทร์ที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน และเป็นการถ่ายทอดภูมิปัญญาอย่างเป็นระบบผ่านการจับคล้องช้างป่า  เมื่อการจับช้างป่ายุติลง การถ่ายทอดภูมิปัญญาการเลี้ยงช้าง เริ่มไม่เป็นระบบ  พิธีกรรมต่าง ๆ บางอย่างไม่ได้กระทำ เช่น พิธีปะชิ หรือพิธีบวชหมอช้างใหม่ พิธีปะสะ หรือพิธีชำระล้างบาป หรือพิธีปัดรังควานสิ่งชั่วร้าย และพิธีการทำเชือกปะกำ  หากไม่มีการสืบทอดเอาไว้ พิธีกรรมที่สำคัญและมีคุณค่าเหล่านี้ อาจจะสูญหายไปจากสังคมไทย  ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าเสียดาย เป็นอย่างยิ่ง 

ดังนั้น ในช่วงเทศกาลงานช้างประจำปี พ.ศ. 2567   มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสุรินทร์ มูลนิธิช้างแห่งประเทศไทย และภาคีเครือข่ายที่กล่าวมาแล้วข้างต้น  จึงได้ร่วมมือกันจัดงาน การประชุมสัมนาเชิงปฏิบัติการ สืบสานภูมิปัญญาการเลี้ยงช้างของชาวกูยจังหวัดสุรินทร์ ในช่วงระหว่างวันที่ 12 - 13 พฤศจิกายน 2567 เพื่อสืบสานและเผยแพร่ภูมิปัญญาการเลี้ยงช้างของชาวกูยจังหวัดสุรินทร์ และเป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวงานช้างแฟร์จังหวัดสุรินทร์ รวมถึงการเชื่อมโยงเครือข่ายนักอนุรักษ์ช้างไทย  โดยในวันนี้ ภาคเช้า  มีการจัดพิธีกรรม การทำเชือกปะกำ พิธีปะชิ และพิธีปะสะ ซึ่งจัดขึ้น ณ ลานแสดงช้าง โรงเรียนฝึกสอนควาญช้างและช้างราชมงคลสุรินทร์  ส่วนในภาคบ่าย มีเวทีเสวนาแลกเปลี่ยนความรู้ ระหว่างภาคีเครือข่าย องค์การต่าง ๆ ภาคเอกชนที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ช้าง  โดยจัดขึ้นที่ห้องประชุมข้าวหอมมะลิ อาคารอทิตยาทรกิติคุณ คณะเกษตรศาสตร์และเทคโนโลยี  ส่วนในวันที่ 13 พฤศจิกายน 2567 มีอีกกิจกรรมที่สำคัญ คือ การประกวดช้างงาม  ซึ่งเป็นปีแรกที่มหาวิทยาลัย มูลนิธิช้างแห่งประเทศไทย และภาคีเครือข่ายได้ริเริ่มการจัดงานขึ้น  คาดว่าในปีถัดๆ ไป จะพัฒนาการจัดงานให้ยิ่งใหญ่ในระดับโลกได้